سواد رسانه ای و آگاهی های نشانه شناختی

 سواد رسانه ای و آگاهی های نشانه شناختی

سرگرمي و تفريح همواره شکل‌های گوناگونی داشته‌است. تاریخ‌نگار ناميِ دوران يونان باستان، هرودت (Herodotus) به دور دنیا سفر کرد و مطالب فراوانی دربارة موضوعات مربوط به کرة زمین، نمايش‌های سرگرم‌كننده و آوازهایي نوشت كه از نظر وي خواندنی و ارزشمند نبودند؛ اما تمام آنچه او نگاشته در ميان جماعت انسان‌هاي آن عصر جزو آثار برجسته بودند. به‌هر حال، او فولک و هنر مردم قوم‌های مختلف را نیز دید و آن را موارد استثنا (Exceptions) برای یک فرهنگ راستین و حقیقی خواند. گاهي انسان شگفت‌زده می‌شود كه اگر امروز هرودت زنده بود، در مورد فرهنگ رسانه‌ايِ کنونیِ ما چه می‌گفت؛ زیرا تمام مواردی که او «استثنا» می‌دید، اکنون به قانون و ضابطه تبدیل شده‌اند. پرسش این است: پس چرا «فرهنگ عامه» (Popular) این‌قدر همگانی و عامه‌‌پسند است؟ چه دلايل روان‌شناسانه‌ای در پشت آن نهفته‌است؟ فرهنگ عامه چیست؟ چرا دلمان نمی‌خواهد فرهنگ عامه را دوست بداریم، و دلمان می‌خواهد از آن متنفر باشیم؟ برای به‌اصطلاح «فرهنگ متعالی» چه پیش‌آمدی رخ داده‌است؟ «مفاهیم» (Meaning) و «كاركردهاي اجتماعيِ» (Social Functions) گونه‌های فرهنگ عام و مردمیِ کنونی، مانند: سريال‌هاي تلویزیونیِ جذّاب و خنده​آور (Sitcom)، برنامه‌هاي مستند تلويزيوني، و سايت يوتيوب و مانند آن چه هستند؟

این مجموعه‌كتاب‌هایي كه پژوهشگران و متخصصان مطالعات فرهنگی و نشانه‌شناسي نوشته‌اند، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهند و با آنان برخوردی انتقادي دارند. درکل، این کتاب‌ها قصد دارند از مفاهيم نهفته در: نمایش، آهنگ‌هاي پاپ، قهوه، بازي‌هاي ويدیویی، اتومبيل‌ها، مدهاي روز و ديگر «موضوع‌»های (Objects) فرهنگ عام کنونی رمزگشایي کنند. این موضوع‌ها به رابطة ميان فرهنگ و موقعیت‌های انساني نگاه جامعی دارند. با وجود سابقة پژوهش نویسندگان و روشن‌فكران در این حوزه، هر كتاب این مجموعه، فراتر از بیان دیدگاه‌های پیچیده‌، از فرهنگ عوام سخن می‌گوید، تا ریشه‌ها، سیر تکاملیِ این فرهنگ در هدف غاییِ زندگیِ انسان به‌طور همه‌جانبه نفوذ کند. پژوهشی بر ساختارهاي فرا روان‌شناختی که فرهنگ عامه را توضیح می‌دهد و آن را آنچنان دلنشین و پرکشش می‌کند، که حتي بر مدعیان نفرت از فرهنگ عامه نیز تأثیر می‌گذارد. فرهنگ مردمی (Pop Culture) نيروي محركه‌ای ‌است برای هدايت، شكل‌دهي و پايداريِ اجتماعي، كه غرش آن از سدة بيستم به گوش رسید، و مناظرة گسترده‌ای را در زمينة هنر و فرهنگ راستين (True Culture) نويد داد. اين مناظره در دهكدة جهانيِ امروز نقش تعيين‌كننده‌اي دارد؛ يعني در جایي كه توپخانه‌های معیارهای سنّتيِ هنر –از یک سو- و زيبایي‌شناسيِ مدرن، از سوی دیگر، پی‌درپی به روي هم آتش مي‌گشودند، بحران‌هايی در تاريخ بشر پدید آمد که تاکنون تجربه نشده بود.

زبان نگارش این مجموعه، روشن و واضح و به‌گونه‌ای است كه خواننده با هر سطح سواد و فرهنگی آن را بفهمد، و بداند که نظريه‌هاي فرهنگ عامه، و نشانه‌شناسي چیست؟ و بازتاب آن بر روی گرایش‌های فرهنگیِ رایج چگونه است؟

اين كتاب‌ها عملكردي دوگانه دارند: از يك سو، چندین وضعیت مطرح‌شدة رایج را معرفي مي‌نمایند؛ از سوی دیگر، يافته‌هاي پژوهشيِ مخاطب‌پسند گوناگون را توضیح می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که هم جزو متون دانشگاهي به‌شمار می‌آید، هم خوانندة عام از خواندنش لذّت می‌برد.

در پايان، این نکته را باید یادآوری کرد كه هريك از كتاب‌هاي اين مجموعه به بخشي از چارچوب‌های‌ نشانه‌شناختيِ عمومي پرداخته‌، که برای درک بهتر جهاني که در آن زندگي مي‌كنيم، یا به‌احتمال، آیندگان بدان پای می‌گذارند، تهیه شده‌است.

مارسل دانسي / دانشگاه تورنتو

0

ارسال یک پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

EnglishPersian